Rozwód to formalne zakończenie małżeństwa przez sąd. Niniejszy artykuł omawia najważniejsze kwestie związane z wniesieniem pozwu rozwodowego – począwszy od wyjaśnienia, czym jest rozwód w świetle prawa, przez przedstawienie rodzajów postępowań rozwodowych, po praktyczne wskazówki dotyczące sporządzenia i złożenia pozwu oraz informacje o przewidywanym czasie trwania postępowania rozwodowego.
Czym jest rozwód w świetle polskiego prawa?
Osoba planująca zakończenie małżeństwa często zadaje sobie pytanie: jak się rozwieść? Zanim jednak podejmie konkretne kroki prawne, powinna wiedzieć, czym formalnie jest rozwód w świetle polskiego prawa. Zgodnie z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego1, sąd może orzec rozwód, jeśli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że wszelkie więzi łączące małżonków (uczuciowa, fizyczna i ekonomiczna) ustały i nie ma realnych szans na ich odbudowanie. Rozwód jest orzekany wyłącznie przez sąd okręgowy w postępowaniu cywilnym. Nawet przy spełnieniu przesłanek całkowitego rozpadu pożycia, sąd może nie zgodzić się na rozwód, jeżeli byłoby to sprzeczne z dobrem małoletnich dzieci. Rozumiejąc te podstawy prawne, małżonkowie mogą świadomie przygotować się do dalszych kroków w procesie rozwodowym. O tym jak złożyć pozew o rozwód, piszemy w dalszej części artykułu.
Rodzaje rozwodów w Polsce
Polskie prawo przewiduje dwa główne tryby postępowania rozwodowego: rozwód bez orzekania o winie (często nazywany rozwodem za porozumieniem stron) oraz rozwód z orzekaniem o winie jednego z małżonków. W pierwszym przypadku sąd nie ustala, który z małżonków ponosi winę za rozpad pożycia – taki rozwód zazwyczaj przebiega szybciej i w bardziej ugodowej atmosferze. Z kolei gdy dochodzi do konfliktu i jedna ze stron domaga się wskazania winnego, jest to rozwód z orzeczeniem o winie – prawnik jest w takim przypadku zwykle niezbędny. Postępowanie z orzekaniem o winie jest bowiem bardziej sformalizowane: wymaga przedstawienia dowodów i może obejmować przesłuchania świadków czy opinie biegłych, co wydłuża czas trwania sprawy. Warto pamiętać, że wybór orzekania o winie ma też skutki prawne – na przykład, małżonek uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa może zostać zobowiązany do łożenia na utrzymanie byłego współmałżonka, jeżeli znacząco pogorszyła się jego sytuacja materialna po rozwodzie. Po wyborze odpowiedniego rodzaju postępowania, kolejnym krokiem jest ustalenie, jak złożyć pozew o rozwód, czyli przygotowanie i wniesienie właściwych dokumentów do sądu.
Jak złożyć pozew o rozwód?
Aby wyjaśnić, jak złożyć pozew o rozwód krok po kroku, należy omówić kilka istotnych kwestii formalnych i organizacyjnych. Przede wszystkim należy ustalić, który sąd będzie właściwy do rozpoznania sprawy. Co do zasady pozew rozwodowy wnosi się do sądu okręgowego właściwego ze względu na ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków, o ile przynajmniej jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka. W przypadku braku takiej podstawy pozew składa się w sądzie okręgowym właściwym dla miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy nie ma – właściwym dla miejsca zamieszkania powoda. Kolejnym krokiem jest sporządzenie pisemnego pozwu. Pozew o rozwód powinien zawierać m.in.:
- oznaczenie sądu (nazwa i adres odpowiedniego sądu okręgowego);
- dokładne dane obu stron – powoda (osoby składającej pozew) i pozwanego wraz z adresami zamieszkania;
- określenie żądania, czyli wniosek o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód (oraz informację, czy rozwód ma być z orzekaniem o winie któregoś z małżonków, czy bez orzekania o winie);
- ewentualne dodatkowe wnioski, np. o powierzenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, ustalenie kontaktów z dziećmi, zasądzenie alimentów na dzieci lub małżonka, sposobów korzystania ze wspólnego mieszkania;
- jeśli strony tego żądają – wniosek o podział majątku wspólnego (o ile jego przeprowadzenie nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym);
- uzasadnienie, czyli opis przebiegu pożycia małżeńskiego, przyczyn rozpadu małżeństwa oraz dowodów na poparcie tych okoliczności (np. dokumentów, zeznań świadków).
Do pozwu załącza się wymagane dokumenty: skrócony odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej od pozwu (aktualnie 600 zł), ewentualne zaświadczenia lub dowody wskazane w uzasadnieniu. Ważne jest przygotowanie co najmniej dwóch egzemplarzy pozwu wraz z załącznikami – jeden dla sądu, drugi dla strony pozwanej (sąd doręcza go pozwanemu). Gotowy pozew można złożyć osobiście w biurze podawczym sądu lub nadać pocztą (listem poleconym). Po wpłynięciu pozwu do sądu należy oczekiwać na nadanie sprawie sygnatury i wyznaczenie terminu rozprawy. Na tym etapie sąd sprawdza też, czy pozew spełnia wymogi formalne – w razie braków wezwie do ich uzupełnienia w określonym terminie. Aby uniknąć opóźnień, warto dokładnie sprawdzić wszystkie dokumenty przed złożeniem.
