Pozbawienie praw rodzicielskich ojca: jak i kiedy jest możliwe?

13/09/2025

Czas czytania: 9 minut

13/09/2025

Czas czytania: 9 minut

Odebranie ojcu władzy rodzicielskiej to jedna z najbardziej radykalnych ingerencji w relacje rodzica z dzieckiem, stosowana tylko w szczególnych sytuacjach, gdy wymaga tego dobro dziecka. W niniejszym artykule wyjaśniamy, w jakich sytuacjach możliwe jest odebranie ojcu praw rodzicielskich, jakie dowody trzeba przedstawić, jak wygląda procedura (sporządzenie pozwu i dokumenty), oraz jakie są skutki prawne takiej decyzji.

Kiedy pozbawienie praw rodzicielskich ojca jest możliwe według przepisów?

Wiele osób zastanawia się, czy można pozbawić ojca praw rodzicielskich w sytuacji, gdy rodzic ten poważnie zaniedbuje dziecko lub zagraża jego dobru. Odpowiedź brzmi: tak – przepisy prawa rodzinnego przewidują taką możliwość, lecz tylko po spełnieniu określonych przesłanek. Polskie prawo jasno wskazuje najbardziej skrajne sytuacje, w których możliwe jest pozbawienie praw rodzicielskich ojca. Służy to ochronie dobra dziecka i jest stosowane wyłącznie wtedy, gdy inne, łagodniejsze środki zawiodły.

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym¹ (art. 111 § 1) sąd opiekuńczy pozbawi rodzica władzy rodzicielskiej, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek:

trwała przeszkoda uniemożliwiająca wykonywanie władzy rodzicielskiej (np. ojciec odbywa wieloletnią karę pozbawienia wolności albo jego miejsce pobytu jest nieznane),
nadużywanie władzy rodzicielskiej (np. stosowanie przemocy fizycznej lub wykorzystywanie dziecka w sposób niezgodny z prawem),
rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka (np. porzucenie dziecka lub uporczywe uchylanie się od płacenia na jego utrzymanie).

Są to właśnie okoliczności, kiedy można pozbawić ojca praw rodzicielskich. Należy podkreślić, że nawet w powyższych przypadkach sąd zwykle najpierw próbuje zastosować środki naprawcze (np. nadzór kuratora lub umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej). Dopiero gdy takie działania nie przynoszą poprawy, rozważane jest odebranie ojcu praw w pełnym zakresie. Innymi słowy, dopiero wystąpienie poważnych, trwałych przesłanek jest momentem, kiedy można złożyć wniosek o pozbawienie praw rodzicielskich. Wówczas uprawniony opiekun – najczęściej matka dziecka – może wnieść do sądu rodzinnego sprawę o odebranie ojcu władzy rodzicielskiej.

Co trzeba udowodnić w sądzie, by pozbawić ojca praw rodzicielskich?

Osoba, która zastanawia się, jak pozbawić praw rodzicielskich ojca dziecka, musi pamiętać, że subiektywne przekonanie o niespełnianiu przez niego obowiązków nie wystarczy – niezbędne jest udowodnienie przed sądem, że zaistniały ustawowe przesłanki ku tak drastycznemu rozwiązaniu. Z punktu widzenia postępowania sądowego samo żądanie odebrania ojcu praw rodzicielskich musi być poparte konkretnymi argumentami i materiałem dowodowym. Innymi słowy, sąd oczekuje dowodów na to, iż dalsze wykonywanie władzy rodzicielskiej przez ojca poważnie zagraża dziecku lub narusza jego podstawowe dobro.

Kluczowe jest zgromadzenie wiarygodnych dowodów potwierdzających zarzuty wobec ojca. Mogą to być m.in. zeznania świadków – na przykład członków rodziny, sąsiadów czy nauczycieli – które potwierdzą brak należytej opieki lub występowanie przemocy. Ważnym dowodem mogą okazać się dokumenty urzędowe: notatki policyjne z interwencji domowych, zaświadczenia o leczeniu odwykowym, wyroki skazujące ojca za przestępstwa przeciwko rodzinie czy inne oficjalne dokumenty świadczące o nagannym zachowaniu rodzica. Przydatne bywa także przedstawienie korespondencji (wiadomości SMS, e-maile) świadczącej np. o groźbach kierowanych do matki dziecka albo o całkowitym braku kontaktu ojca z synem czy córką. W razie potrzeby sąd rodzinny może zasięgnąć również opinii biegłych (psychologa, pedagoga), którzy ocenią relacje w rodzinie. Wszystkie te dowody mają przekonać sąd, że sytuacja dziecka rzeczywiście wymaga tak radykalnej ingerencji.

Podsumowując, jak pozbawić ojca praw rodzicielskich skutecznie? Przede wszystkim należy przedstawić przed sądem przekonujące dowody na to, że ojciec w sposób trwały i rażący narusza dobro dziecka albo nie wywiązuje się z podstawowych obowiązków rodzicielskich. Spełnienie takich przesłanek pozwala sądowi odebrać ojcu władzę rodzicielską.

Potrzebujesz wsparcia we własnej sprawie?

Umów się na spotkanie

Pozostaw swój numer telefonu. Oddzwonimy w celu ustalenia dogodnego terminu

Co oznacza i jakie ma skutki prawne pozbawienie praw rodzicielskich ojca?

Należy wyjaśnić, co oznacza pozbawienie praw rodzicielskich ojca i jakie są tego konsekwencje prawne. Skutkiem takiego orzeczenia jest całkowite odebranie ojcu przysługującej mu władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Od momentu prawomocnego wyroku ojciec nie ma już prawa decydować o istotnych sprawach dotyczących dziecka ani reprezentować go w czynnościach prawnych. Całość władzy rodzicielskiej przejmuje matka (lub inny opiekun prawny), która odtąd samodzielnie podejmuje wszystkie decyzje w sprawach wychowania, edukacji, leczenia czy miejsca pobytu dziecka.

Warto podkreślić, że pozbawienie praw rodzicielskich ojca nie oznacza zwolnienia go z pozostałych obowiązków rodzica. Ojciec wciąż ma obowiązek alimentacyjny względem dziecka – musi nadal łożyć na jego utrzymanie. Orzeczenie to nie powoduje też automatycznie utraty prawa do osobistych kontaktów z dzieckiem; jeśli konieczne jest ograniczenie lub zakaz kontaktów, sąd rozstrzyga o tym odrębnie.

Po odebraniu ojcu praw rodzicielskich drugi rodzic może samodzielnie decydować o nazwisku dziecka czy wyrobieniu paszportu dla małoletniego – nie jest już wymagana zgoda ojca. Co więcej, ewentualna procedura przysposobienia (adopcji) dziecka przez np. ojczyma jest ułatwiona, ponieważ zgoda ojca pozbawionego władzy rodzicielskiej nie jest do tego wymagana.

Jak napisać wniosek o pozbawienie praw rodzicielskich ojca?

Sporządzenie wniosku o odebranie ojcu władzy rodzicielskiej wymaga zawarcia w nim wszystkich elementów przewidzianych przepisami. Osoby zadające pytanie, jak napisać wniosek o pozbawienie praw rodzicielskich ojca, powinny wiedzieć, że takie pismo musi spełniać określone wymogi formalne.

Na początku wniosku należy wskazać właściwy sąd – co do zasady będzie to sąd rejonowy (wydział rodzinny i nieletnich) właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka. Następnie trzeba oznaczyć strony postępowania: wnioskodawcą najczęściej jest matka dziecka, a uczestnikiem ojciec, który ma zostać pozbawiony praw. W treści pisma należy jasno sformułować żądanie pozbawienia ojca władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem, podając jego dane osobowe oraz dane dziecka. Dalej powinno znaleźć się uzasadnienie, czyli opis faktów przemawiających za odebraniem ojcu praw rodzicielskich. W uzasadnieniu należy przedstawić konkrety: od kiedy ojciec nie uczestniczy w wychowaniu dziecka, na czym polegają zaniedbania lub nadużycia z jego strony, jakie negatywne skutki ma to dla małoletniego itp. Należy również powołać dowody na poparcie swoich twierdzeń – mogą to być wnioski o przesłuchanie świadków (np. członków rodziny, nauczycieli) czy dowody z dokumentów (takich jak notatki policyjne, wyroki czy zaświadczenia), które potwierdzą przytoczone fakty.

Na końcu pisma wymienia się załączniki (o których mowa poniżej), datę, własnoręczny podpis wnioskodawcy oraz dowód uiszczenia opłaty sądowej. Należy pamiętać, że wniosek powinien zostać złożony w tylu egzemplarzach, ilu jest uczestników postępowania (plus jeden dla sądu) – tak, aby każda ze stron (w tym ojciec) otrzymała odpis. Poprawnie sporządzony i kompletny wniosek przyspieszy rozpoznanie sprawy przez sąd i zmniejszy ryzyko formalnych wezwań do uzupełnienia braków.

Wniosek o pozbawienie praw rodzicielskich ojca – jakie dokumenty dołączyć

Składając wniosek o pozbawienie praw rodzicielskich ojca, należy dołączyć przede wszystkim odpis aktu urodzenia dziecka (oryginał) – to podstawowy dokument potwierdzający ojcostwo oraz dane dziecka. Oprócz tego należy załączyć dokumenty uwiarygadniające powody wniosku. Jeśli ojciec był wcześniej skazany za przestępstwo przeciw rodzinie (np. za znęcanie się nad bliskimi), pomocny będzie odpis wyroku skazującego. Gdy podstawą żądania jest alkoholizm lub narkomania ojca, należy dołączyć zaświadczenia z ośrodków leczenia uzależnień lub opinie psychologiczne wskazujące na brak poprawy. W sytuacji zaległości alimentacyjnych warto złożyć informację od komornika o wysokości powstałego długu. Każdy dokument potwierdzający opisane w pozwie okoliczności (np. notatki policji z interwencji, obdukcje lekarskie dokumentujące przemoc, opinie kuratora sądowego) wzmocni wiarygodność sprawy w oczach sądu.

Do wniosku należy dołączyć także potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej (obecnie 100 zł). Jeżeli wnioskodawca zamierza ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych, powinien razem z pozwem złożyć wypełniony formularz oświadczenia o swoim stanie rodzinnym i majątkowym – na tej podstawie sąd oceni, czy zwolnić go z opłaty.

Pozbawienie praw rodzicielskich ojca alkoholika lub przebywającego w zakładzie karnym

Często pojawia się pytanie: jak pozbawić praw rodzicielskich ojca alkoholika? Należy pamiętać, że samo stwierdzenie choroby alkoholowej u ojca nie wystarczy – sąd ocenia przede wszystkim to, na ile nałóg wpływa negatywnie na dobro dziecka. Jeśli uzależnienie ojca przekłada się na rażące zaniedbywanie potrzeb małoletniego, brak sprawowania opieki, przemoc domową czy marnotrawienie środków na używki zamiast na utrzymanie dziecka, stanowi to poważną przesłankę do odebrania władzy rodzicielskiej. W praktyce sądy pozbawiają ojca praw rodzicielskich, gdy alkoholizm uniemożliwia mu wykonywanie podstawowych obowiązków rodzica, a dotychczasowe działania naprawcze (np. leczenie odwykowe, nadzór kuratora) nie przyniosły poprawy. Dowodami w takich sprawach są zazwyczaj zeznania bliskich i sąsiadów, zaświadczenia z terapii odwykowej, raporty z interwencji policji oraz opinie biegłych – dokumentują one destrukcyjny wpływ nałogu na życie dziecka.

Jeżeli chodzi o pozbawienie praw rodzicielskich ojca przebywającego w zakładzie karnym, to długotrwała kara pozbawienia wolności uniemożliwia ojcu wykonywanie obowiązków rodzica i stanowi trwałą przeszkodę w sprawowaniu władzy rodzicielskiej. Wieloletni wyrok sprawia, że dziecko przez znaczną część swojego dzieciństwa pozbawione jest opieki ojca – w takiej sytuacji sąd może uznać odebranie praw za uzasadnione, aby zapewnić dziecku stabilne warunki wychowania. Do wniosku należy dołączyć odpis wyroku skazującego, aby wykazać długość orzeczonej kary. Oczywiście krótkotrwałe pozbawienie wolności (np. kilka miesięcy) nie zawsze skutkuje odebraniem praw, zwłaszcza jeśli ojciec stara się utrzymywać kontakt z dzieckiem i po wyjściu na wolność chce należycie wywiązywać się ze swoich obowiązków rodzicielskich. Każdy przypadek sąd analizuje indywidualnie, kierując się przede wszystkim dobrem małoletniego.

Masz sprawę, którą chcesz omówić?

Porozmawiajmy o Twojej sytuacji

Zgłoś chęć rozmowy. Zamów konsultację telefoniczną

Ojciec pozbawiony praw rodzicielskich a alimenty – czy nadal musi płacić?

Warto rozwiać wątpliwości dotyczące kwestii ojciec pozbawiony praw rodzicielskich a alimenty – orzeczenie pozbawiające ojca władzy rodzicielskiej nie zwalnia ojca z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. Innymi słowy, choć ojciec traci prawo do decydowania o losach syna czy córki, to w dalszym ciągu jest zobowiązany łożyć na jego utrzymanie na dotychczasowych zasadach. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym rodzice muszą płacić alimenty na dzieci aż do momentu, gdy dziecko będzie w stanie samodzielnie się utrzymywać (co najmniej do uzyskania pełnoletności, a często dłużej – np. do ukończenia edukacji). Fakt pozbawienia władzy rodzicielskiej nie ma tu znaczenia, ponieważ obowiązek alimentacyjny wynika z samego bycia rodzicem i istnieje niezależnie od tego, czy ojciec posiada prawa rodzicielskie.

Praktycznie oznacza to, że ojciec pozbawiony praw rodzicielskich nadal musi wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. Jeżeli uchyla się od tego obowiązku, świadczenie podlega egzekucji komorniczej na takich samych zasadach, jak każdy inny dług alimentacyjny. Nie ma również możliwości „zniesienia” alimentów w zamian za zrzeczenie się praw rodzicielskich – obowiązek ten istnieje z mocy prawa i nie zależy od woli rodziców.

Należy także pamiętać, że odebranie ojcu władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznego zakazu kontaktów z dzieckiem. Ojciec wciąż ma prawo widywać syna lub córkę, o ile sąd nie postanowi inaczej. Jeżeli dobro dziecka tego wymaga, matka może osobno wystąpić o ograniczenie lub zakaz kontaktów ojca z dzieckiem – jest to jednak odrębna sprawa, rozpatrywana niezależnie od kwestii władzy rodzicielskiej.

Ile kosztuje sprawa o pozbawienie praw rodzicielskich i czy można uzyskać zwolnienie z opłat?

Opłata sądowa za złożenie wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej wynosi 100 zł. Odpowiadając zatem na pytanie ile kosztuje sprawa o pozbawienie praw rodzicielskich, można wskazać, że jest to koszt stały rzędu stu złotych – niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Wnioskodawca musi uiścić tę kwotę przy składaniu wniosku (np. naklejając na wniosek znaki opłaty sądowej lub dołączając potwierdzenie przelewu na konto sądu).

Jeżeli sytuacja materialna osoby inicjującej sprawę jest trudna, może ona ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych. W tym celu składa się wraz z pozwem wniosek o zwolnienie z opłaty oraz wspomniane oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach. Sąd, po przeanalizowaniu tego oświadczenia, może zwolnić stronę z opłaty w całości lub w części, jeśli uzna, że uiszczenie 100 zł byłoby nadmiernym obciążeniem dla domowego budżetu. Należy przy tym zaznaczyć, że sprawa zostanie rozpoznana merytorycznie przez sąd niezależnie od tego, czy opłata zostanie opłacona z góry, czy strona otrzyma zwolnienie – w tym drugim przypadku koszt postępowania pokrywa Skarb Państwa.

Podsumowanie

Odebranie ojcu praw rodzicielskich jest środkiem ostatecznym, stosowanym wyłącznie wtedy, gdy dobro dziecka jest poważnie zagrożone. Sąd orzeka go tylko, gdy rodzic nie może sprawować opieki nad dzieckiem, rażąco zaniedbuje swoje obowiązki albo nadużywa władzy rodzicielskiej. Takie postępowanie wymaga starannego przygotowania i zgromadzenia mocnych dowodów na potwierdzenie stawianych ojcu zarzutów.

W konsekwencji odebrania ojcu praw rodzicielskich pełnię władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przejmuje matka (lub ustanowiony opiekun), a ojciec traci możliwość współdecydowania o losach potomka. Utrata praw nie zwalnia jednak z obowiązku alimentacyjnego – ojciec nadal musi finansowo wspierać dziecko. We wszystkich tego rodzaju sprawach nadrzędną zasadą jest dobro dziecka, które stanowi decydujące kryterium przy wydawaniu rozstrzygnięć przez sąd.

Ze względu na zawiłość procedur i powagę konsekwencji warto rozważyć wsparcie, jakie może zapewnić doświadczony prawnik od spraw rodzinnych. Fachowa pomoc pozwoli nie tylko właściwie ocenić szanse powodzenia wniosku, ale także poprawnie go przygotować oraz bezpiecznie przeprowadzić rodzinę przez cały proces sądowy. Każda sprawa jest inna – dlatego indywidualna konsultacja ze specjalistą z zakresu prawa rodzinnego może okazać się bezcenna przy podejmowaniu tak ważnych kroków prawnych.

^{1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.) ↩}

Autor wpisu:

Picture of Mariusz Krzyżanowski<br><font color="#C39E3A"; size=4> adwokat</font><br><br>

Mariusz Krzyżanowski
adwokat

Niniejsza publikacja została opracowana z najwyższą starannością, jednak niektóre informacje przedstawiono w sposób skrócony. W związku z tym artykuł ma wyłącznie charakter poglądowy, a zawarte w nim treści nie mogą zastępować pełnej i szczegółowej analizy danego zagadnienia. Kancelaria Adwokacka Mariusz Krzyżanowski nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek straty wynikające z działań podjętych lub zaniechanych na podstawie niniejszej publikacji. W celu omówienia indywidualnej sprawy zapraszamy do kontaktu i podjęcia współpracy.