WIBOR: co to takiego, jak jest urealniany i czy jest zgodny z prawem?

23/01/2025

Czas czytania: 7 minut

23/01/2025

Czas czytania: 7 minut

WIBOR jest kluczowym elementem oprocentowania większości polskich kredytów hipotecznych. Ta zmienna stawka ustalana na rynku międzybankowym często decyduje o wysokości raty kredytu. W ostatnim czasie WIBOR znalazł się w centrum uwagi z uwagi na gwałtowne zmiany stóp procentowych. Poniższy artykuł w przystępny sposób wyjaśnia, czym jest ten wskaźnik, jak dokładnie działa oraz czy jego stosowanie jest zgodne z przepisami prawa.

Co to jest WIBOR?

Wiele osób zadaje sobie pytanie: WIBOR co to właściwie za wskaźnik i skąd się bierze jego wartość? Najprościej ujmując, WIBOR (ang. Warsaw Interbank Offered Rate) to średnia stawka oprocentowania, po jakim banki w Polsce pożyczają sobie pieniądze na rynku międzybankowym. Stanowi on kluczowy wskaźnik referencyjny stosowany do ustalania zmiennego oprocentowania kredytów hipotecznych w złotówkach. W praktyce WIBOR jest wyznaczany dla kilku różnych okresów (tenorów) – m.in. 1M, 3M, 6M – a jego poziom zmienia się w zależności od warunków rynkowych.

Dla kredytobiorcy istotne jest zrozumienie, czym jest WIBOR w kontekście jego kredytu. Można go porównać do fundamentu oprocentowania – jest bazą, do której bank dodaje marżę udzielając kredytu. WIBOR nie jest ustalany dowolnie; jego wysokość wynika z sytuacji na rynku finansowym. Zazwyczaj rośnie on, gdy rosną stopy procentowe NBP, a maleje, gdy polityka pieniężna łagodnieje lub gdy w systemie bankowym jest dużo wolnych środków. Jako element rynku finansowego, WIBOR podlega pewnym wahaniom, jednak z definicji ma odzwierciedlać koszt pieniądza dla banków w określonym czasie.

Najprościej rzecz ujmując, odpowiedź na pytanie co to jest WIBOR powinna brzmieć: jest to referencyjna stawka procentowa określająca przeciętną cenę pieniądza na rynku międzybankowym.

WIBOR 1M, 3M, 6M: czym się różnią?

WIBOR występuje w różnych wariantach, oznaczanych skrótem zawierającym liczbę i literę M. Ta litera oznacza miesiąc (M jak month), a liczba – okres, na jaki banki ustalają daną stopę. I tak WIBOR 1M to stawka pożyczki międzybankowej na 1 miesiąc, WIBOR 3M na 3 miesiące, a WIBOR 6M na pół roku. Wszystkie te stawki są publikowane każdego dnia roboczego, ale różnią się wysokością.

Im dłuższy okres, na jaki ustalana jest stawka WIBOR, tym zwykle jest ona wyższa. Dzieje się tak dlatego, że bank, który deklaruje możliwość pożyczania środków na dłużej, dąży przy ustalaniu stawki do zrekompensowania sobie ryzyka zmian stóp procentowych w tym czasie. Z kolei WIBOR 1M bywa niższy niż 3M, co odzwierciedla fakt, że pożyczka na bardzo krótki okres niesie mniejsze ryzyko zmiany warunków. Różnice te mogą się zmieniać w czasie w zależności od oczekiwań rynku.

Dla kredytobiorcy różnica między WIBOR 1M, 3M a 6M przejawia się w częstotliwości zmian oprocentowania kredytu. Jeśli kredyt hipoteczny oparty jest na WIBOR 3M, oznacza to, że co trzy miesiące następuje aktualizacja oprocentowania (zgodnie z nowym poziomem WIBOR 3M). Przy WIBOR 6M zmiana stopy odbywa się co pół roku, a w przypadku mniej spotykanego w hipotekach WIBOR 1M – co miesiąc. Każde takie dostosowanie oznacza, że rata kredytu może wzrosnąć lub spaść, w zależności od tego, jak zmienił się WIBOR.

Potrzebujesz wsparcia we własnej sprawie?

Umów się na spotkanie

Pozostaw swój numer telefonu. Oddzwonimy w celu ustalenia dogodnego terminu

Jak bank liczy oprocentowanie i jaki ma to wpływ na kredyt?

Zmienne oprocentowanie kredytu hipotecznego zwykle składa się z dwóch części: stałej marży banku oraz zmiennej stawki WIBOR. Marża jest określona w umowie i pozostaje niezmienna przez cały okres kredytowania. Natomiast WIBOR podlega wahaniom rynkowym, przez co łączne oprocentowanie kredytu również się zmienia. Najkrócej ujmując, to jaki wpływ ma WIBOR na kredyt przejawia się w wysokości odsetek płaconych przez kredytobiorcę. Im wyższy WIBOR, tym wyższe będzie oprocentowanie nominalne kredytu (ponieważ do marży dodawany jest wyższy wskaźnik) i tym samym większa część raty będzie stanowiła odsetki.

Warto wiedzieć, co to jest WIBOR w kredycie z praktycznego punktu widzenia. Dla banku WIBOR jest kosztem pozyskania pieniądza, który przerzuca na klienta w postaci oprocentowania. Bank wyznacza oprocentowanie nominalne kredytu sumując bieżący WIBOR (dla danego okresu, np. 3M) i marżę; na tej podstawie obliczane są odsetki w każdej racie. Dla kredytobiorcy oznacza to, że wzrost WIBOR szybko przełoży się na wzrost wysokości rat, a spadek tego wskaźnika przyniesie ulgę w postaci niższych płatności odsetkowych.

Jak jest ustalany WIBOR, czyli fixing w praktyce

Pojawia się pytanie: WIBOR jak jest ustalany na co dzień w praktyce? Ustalanie tej stawki odbywa się w ramach tzw. fixingu, który organizuje administrator wskaźnika. Obecnie administratorem WIBOR jest spółka GPW Benchmark (powołana przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie), działająca pod nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego. Każdego dnia roboczego ok. godziny 11:00 panel wyznaczonych banków przekazuje informacje o tym, po jakiej stopie procentowej byłyby skłonne pożyczyć pieniądze innym bankom na poszczególne okresy (1M, 3M, 6M itd.). Z tych deklarowanych stawek administrator oblicza wartości stawki referencyjnej. Celem zapewnienia wiarygodności, skrajne odchylenia mogą być pomijane, a ostateczny wynik stanowi rodzaj średniej (po odrzuceniu ewentualnych skrajności). Następnie ogłaszane są oficjalne wartości WIBOR na dany dzień. Upraszczając można więc wskazać, że odpowiedź na pytanie – WIBOR jak jest liczony – może sprowadzać się do stwierdzenia, iż jest to wynik informacji zgłaszanych przez banki.

Od czego zależy WIBOR: najważniejsze czynniki

WIBOR, jako rynkowy wskaźnik oprocentowania, podlega mechanizmom podaży i popytu na rynku pieniężnym. Można wskazać kilka głównych czynników, od których zależy ten wskaźnik:

Polityka monetarna – decyzje Rady Polityki Pieniężnej i poziom głównej stopy referencyjnej NBP wyznaczają podstawowy koszt pieniądza w gospodarce. WIBOR zazwyczaj oscyluje nieco powyżej stóp NBP, ponieważ banki uwzględniają dodatkowe ryzyko i koszty.
Inflacja i oczekiwania rynkowe – wysoka inflacja często skutkuje podnoszeniem stóp procentowych przez bank centralny, co przekłada się na wyższy WIBOR. Ważne są także oczekiwania co do przyszłych decyzji NBP: jeśli rynek spodziewa się podwyżek stóp, wskaźnik referencyjny może rosnąć już zawczasu.
Sytuacja w sektorze bankowym – dostatek lub niedobór płynności oraz ogólna niepewność na rynkach finansowych wpływają na WIBOR. Gdy bankom brakuje wolnych środków lub panuje kryzys zaufania, wskaźnik rośnie (pożyczanie pieniędzy wiąże się z wyższą premią za ryzyko). Natomiast przy wysokiej płynności i stabilnej sytuacji wysokość wskaźnika spada.

Należy pamiętać, że wskaźnik WIBOR reaguje na powyższe czynniki z pewnym wyprzedzeniem lub opóźnieniem. Na przykład, jeśli NBP zapowiada przyszłe podwyżki stóp, rynek może dyskontować te informacje i podnieść poziom WIBOR jeszcze przed oficjalną decyzją. Z drugiej strony, gdy warunki się uspokajają, wskaźnik może stopniowo spadać, odzwierciedlając obniżone napięcie na rynku finansowym.

Kiedy rata rośnie, a kiedy spada w zależności od WIBOR?

Wysokość raty kredytu hipotecznego zależy od oprocentowania, a zatem bezpośrednio od poziomu WIBOR (przy stałej marży). Rata będzie rosła wtedy, gdy wskaźnik idzie w górę, natomiast zmniejszy się, gdy WIBOR spadnie. Na konkretnym przykładzie: dla kredytu 300 tys. zł na 25 lat (marża 2%) wzrost WIBOR 3M z 0,5% do 7% spowodował wzrost raty z ok. 1300 zł do ok. 2500 zł. Widać więc, że istotny wzrost wskaźnika referencyjnego przekłada się na znaczne obciążenie budżetów domowych kredytobiorców.

Odwrotna sytuacja ma miejsce, gdy stopy procentowe spadają. Spadek WIBOR, np. w wyniku obniżek stóp przez NBP, oznacza tańszy pieniądz na rynku, a więc po pewnym czasie również niższe oprocentowanie kredytów. Przekłada się to na niższe raty dla kredytobiorców. Dobrym przykładem był rok 2020, gdy po cięciu stóp NBP wskaźnik spadł do rekordowo niskich poziomów – osoby spłacające kredyty mogły wówczas cieszyć się znacznie niższymi ratami niż wcześniej. Warto pamiętać, że zmiana WIBOR wpływa na raty dopiero od kolejnej przewidzianej w umowie aktualizacji oprocentowania.

Masz sprawę, którą chcesz omówić?

Porozmawiajmy o Twojej sytuacji

Zgłoś chęć rozmowy. Zamów konsultację telefoniczną

Czy WIBOR jest legalny i zgodny z prawem?

W ostatnich latach wiele osób zaczęło zadawać pytanie, czy WIBOR jest legalny i czy stosowanie tego wskaźnika w umowach kredytowych jest dopuszczalne. Od 2018 roku WIBOR jest oficjalnie uregulowany przez unijne rozporządzenie BMR. Proces jego wyznaczania podlega nadzorowi KNF, więc przyjmuje się, że WIBOR jest obecnie wyliczany zgodnie z prawem i z zachowaniem wymaganej transparentności.

Inaczej wyglądał stan prawny przed 2018 rokiem, kiedy WIBOR wyznaczało Stowarzyszenie Rynków Finansowych ACI Polska, do którego należeli przedstawiciela banków. Wysokość wskaźnika ustalana była bez państwowego nadzoru i w oparciu o deklarowane stawki zamiast faktycznych transakcji. Nie powinno więc dziwić, że w kontekście umów sprzed 2018 roku coraz częściej pojawia się pytanie czy WIBOR jest zgodny z prawem w świetle ówczesnych zasad. O ile sama bowiem idea ustalania oprocentowania kredytów w oparciu o indeks rynku międzybankowego nie jest sprzeczna z prawem, to poważne wątpliwości budzi implementacja tego mechanizmu przed wejściem w życie regulacji BMR.

W przypadku wątpliwości co do umowy kredytu opartego na WIBOR, dobrym krokiem jest konsultacja z prawnikiem. Doświadczony adwokat może pomóc przeanalizować zapisy umowy i ocenić, czy istnieje możliwość skutecznego zakwestionowania tych postanowień. W razie potrzeby doradzi także ewentualne dalsze kroki prawne lub pozasądowe.

Co może zrobić kredytobiorca?

Kredytobiorca, który uważa, że warunki umowy są niekorzystne lub nie dość czytelne, ma kilka możliwości. Przede wszystkim powinien skrupulatnie przejrzeć umowę i formularze informacyjne – sprawdzić, czy zawierają symulacje wzrostu rat przy różnych poziomach WIBOR-u oraz czy opisują ryzyko zmian stóp procentowych. Jeżeli informacje się niekompletne lub niejasne, można rozważyć skorzystanie z pomocy prawnej.

Jednym z rozwiązań możliwych do zastosowania w przypadku stwierdzenia braku dostatecznej informacji o ryzyku zmiany wskaźnika jest tzw. odwiborowanie – czyli zamiana formuły oprocentowania: usunięcie z umowy odwołania do WIBOR-u i pozostawienie samej marży banku. W sytuacji, w której nie byłoby możliwe wykonanie umowy bez zakwestionowanych postanowień, sąd może stwierdzić także nieważność umowy kredytu.

Podsumowując: WIBOR jest wskaźnikiem referencyjnym, którego zmiany bezpośrednio przekładają się na wysokość rat. Dlatego kredytobiorca powinien dobrze rozumieć konstrukcję oprocentowania i znać swoje prawa. W razie wątpliwości warto skonsultować się ze specjalistą i skorzystać z usługi takiej jak pomoc prawna online. Prawnik oceni, czy bank prawidłowo stosuje się do przepisów i czy prawa kredytobiorcy nie zostały naruszone.

Autor wpisu:

Picture of Mariusz Krzyżanowski<br><font color="#C39E3A"; size=4> adwokat</font><br><br>

Mariusz Krzyżanowski
adwokat

Niniejsza publikacja została opracowana z najwyższą starannością, jednak niektóre informacje przedstawiono w sposób skrócony. W związku z tym artykuł ma wyłącznie charakter poglądowy, a zawarte w nim treści nie mogą zastępować pełnej i szczegółowej analizy danego zagadnienia. Kancelaria Adwokacka Mariusz Krzyżanowski nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek straty wynikające z działań podjętych lub zaniechanych na podstawie niniejszej publikacji. W celu omówienia indywidualnej sprawy zapraszamy do kontaktu i podjęcia współpracy.