Instytucja tzw. darmowego kredytu budzi wiele pytań o terminy dochodzenia praw konsumenta wobec banku. Mechanizm ten pozwala odzyskać zapłacone odsetki i opłaty, jeśli kredytodawca naruszył obowiązki wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim. Niniejszy artykuł wyjaśnia różnicę między wygaśnięciem prawa do tej sankcji a przedawnieniem roszczeń z niej wynikających, wskazuje termin na złożenie oświadczenia oraz opisuje, jak reagować, gdy bank powołuje się na upływ czasu.
Dwa kluczowe terminy: różnica między wygaśnięciem prawa, a przedawnieniem sankcji kredytu darmowego
Na początku warto rozróżnić dwa pojęcia, które bywają mylone. Uprawnienie konsumenta do zastosowania sankcji darmowego kredytu nie jest tożsame z roszczeniem o zwrot pieniędzy wynikających z tej sankcji. Mówiąc prościej, co innego oznacza wygaśnięcie prawa do skorzystania z sankcji, a co innego przedawnienie sankcji kredytu darmowego rozumiane jako przedawnienie roszczeń finansowych z nią związanych. Wygaśnięcie uprawnienia następuje bezpowrotnie, jeśli konsument nie złoży na czas wymaganego oświadczenia. Natomiast przedawnienie roszczeń oznacza, że po upływie określonego czasu bank może uchylić się od spełnienia świadczenia (np. zwrotu odsetek), ale samo prawo nie ustaje automatycznie – przysługuje nadal, choć jego skuteczna realizacja napotyka przeszkody prawne.
Kluczowy rok, czyli do kiedy trzeba złożyć oświadczenie o sankcji kredytu darmowego?
Kluczowym terminem, którego musi dopilnować kredytobiorca, jest okres jednego roku. Zgodnie z art. 45 Ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim1, konsument chcący skorzystać z uprawnienia, jakim jest sankcja kredytu darmowego musi złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie w terminie do roku od wykonania umowy. „Wykonanie umowy” oznacza całkowitą spłatę kredytu1 – gdy kredyt został już spłacony, termin zaczyna biec. Przekroczenie rocznego okresu powoduje wygaśnięcie prawa do skorzystania z sankcji. Innymi słowy, po upływie roku konsument traci możliwość skutecznego powołania się na naruszenia umowy, niezależnie od tego, jak poważne były uchybienia banku.
Warto odnotować, że w praktyce pojawiają się także odmienne interpretacje, w świetle których bieg terminu na skorzystanie przez konsumenta z sankcji rozpoczyna się wraz ze spełnieniem świadczenia przez kredytodawcę, czyli z chwili wypłaty kredytu. Pytanie o prawidłowa interpretację skierowane zostało do Sądu Najwyższego (III CZP 15/25), jednak SN postanowił zawiesić postępowanie do czasu wydania przez TSUE wyroków w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24, w których Trybunał Sprawiedliwości Unii europejskiej ma udzielić odpowiedzi na szereg pytań zadanych przez sądy powszechne.
Niezależnie jednak od kwestii interpretacji znaczenia użytego w ustawienie określenia „wykonanie umowy”, obowiązujące przepisy wprost wymagają złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji w rocznym terminie, a dopiero po złożeniu tego oświadczenia bieg rozpoczyna sankcja kredytu darmowego przedawnienie, o czym szerzej piszemy w dalszej części artykułu.
